Heb je ooit gemerkt dat je jezelf op een subtiele manier tegenhoudt? Dat je boos wordt zonder duidelijke reden, je terugtrekt, of jezelf verliest in werk of scrollen? Grote kans dat je dan onbewust gebruikmaakt van afweermechanismen.
Afweermechanismen zijn slimme (maar niet altijd helpende) trucjes van je brein om pijn, ongemak of angst te vermijden. Ze ontstaan vaak in je jeugd en voelen inmiddels zo normaal, dat je ze niet eens meer doorhebt.
Toch kunnen ze je groei flink in de weg zitten.
Wat zijn afweermechanismen?
Afweermechanismen zijn onbewuste reacties van je brein om je te beschermen tegen gevoelens zoals schaamte, verdriet, angst of onzekerheid. Je lichaam herkent iets als ‘onveilig’, en hup de automatische piloot neemt het over.
“Je grootste groei ligt vaak verborgen achter datgene waar je jezelf onbewust tegen beschermt.”
Ze geven je op korte termijn een gevoel van controle of veiligheid, maar op de lange termijn houden ze je vast in oude patronen. Juist daar zit de saboterende werking.
Waarom gebruiken we afweermechanismen?
Je brein wil je veilig houden, ook emotioneel. Het doel van afweermechanismen is dus simpel: beschermen tegen ongemak.
Denk aan:
- Moeilijke emoties vermijden
- Geen confrontatie hoeven aangaan
- Jezelf niet kwetsbaar hoeven opstellen
- De controle behouden over een situatie
Allemaal begrijpelijk. Maar zolang je niet ziet wat je doet en waarom, blijf je gevangen in herhaling.
Welke afweermechanismen herken jij?
Iedereen gebruikt er meerdere, vaak automatisch. Hier zijn de meest voorkomende:
Ontkenning - “Er is niks aan de hand.”
Je bagatelliseert problemen. Je blijft doorgaan, zelfs als je lichaam protesteert.
Rationalisatie - “Ik had geen andere keuze.”
Je praat gedrag of keuzes goed met logica. Je vermijdt de onderliggende emotie.
Projectie - “Jij bent altijd zo kritisch!”
Je wijst jouw eigen gevoelens toe aan de ander. Je triggert op iets wat eigenlijk over jou gaat.
Regressie - “Ik voel me ineens klein of hulpeloos.”
Je reageert op een manier die lijkt op vroeger. Je innerlijke kind neemt het over.
Pleasen - “Als ik maar aardig blijf, dan is er geen conflict.”
Je zet jezelf op de laatste plek. Je zoekt bevestiging via goedkeuring van anderen.
Hoe doorbreek je jouw afweermechanismen?
Zoals bij alles in persoonlijke groei is bewustwording de eerste stap. Hoe beter je je patronen leert herkennen, hoe makkelijker je ze kunt doorbreken.
- Word je bewust van wat er gebeurt in stressvolle of emotioneel geladen situaties (zie ook mijn blog over bewustwording ontwikkelen).
- Onderzoek je reactie: Wat voel je, wat probeer je te vermijden, wat zegt je lichaam?
- Maak een andere keuze: Kleine stappen zijn genoeg. Ademen, voelen en dan bewust handelen.
Voorbeeld:
Normaal: Je krijgt kritiek → je verdedigt jezelf meteen.
Nieuw: Je krijgt kritiek → je ademt, voelt wat er speelt en vraagt jezelf: “Wat raakt mij hierin?”
Oefening (pak pen & papier)
- Welke afweermechanismen gebruik ik het meest?
- In welke situaties schieten ze aan?
- Wat probeer ik onbewust te vermijden?
- Wat zou er gebeuren als ik eerlijker naar mijn gevoelens kijk?
Door dit op te schrijven, creëer je bewustzijn en ruimte voor verandering.
Doorbreek je patronen – groei vanuit bewustzijn
Afweermechanismen zijn eigenlijk beschermingsstrategieën van je brein, maar ze hoeven je niet langer tegen te houden. Het herkennen van je patronen is al een dappere stap.
- Zie wat je automatisch doet
- Vraag jezelf af wat je probeert te vermijden
- Durf kleine nieuwe stappen te zetten
Elke keer dat je dit oefent, geef je jezelf meer vrijheid, kracht en rust.
En onthoud: echte groei zit niet in perfectie, maar in het durven voelen.
